Pesten: actie!

De laatste maanden haalden een aantal uitwassen van pestgedrag – en de gevolgen daarvan voor de slachtoffers – de media. Als Vertrouwenspersoon voor het onderwijs heb ik natuurlijk regelmatig met dit thema te maken. Daarbij zie ik regelmatig het volgende patroon:

o Pesters, school en ouders hebben niet in de gaten hoe groot de impact van pesten is, pesten wordt regelmatig gezien als iets wat erbij hoort, of als ‘maar een geintje’.
o Jongeren zelf beschouwen uitsluiting en negeren vaak als niet zo ernstig of helemaal niet als pesten, terwijl de impact hiervan juist heel erg groot is. .
o Offline en online pesten ligt in elkaars verlengde. Meestal vinden jongens het offline pesten en de dreiging van fysiek geweld het ergst; meisjes vinden juist het online pesten – dat doordringt tot in de slaapkamer – het meest bedreigend.
o Scholen willen het niet te zwaar maken en adviseren kinderen vaak om, als er online gepest wordt, de computer uit te zetten. Maar daardoor leren kinderen niet hoe ze met dit ongewenst gedrag kunnen omgaan; hoe ze bijvoorbeeld een ontsporend groepsgesprek kunnen stoppen of zich daar op tijd uit kunnen terugtrekken.
o Slachtoffers wachten doorgaans erg lang vóór ze pestgedrag melden. Dat heeft verschillende redenen: ze schamen zich omdat ze denken dat ze ’n loser zijn omdat ze worden gepest; ze zijn bang dat school of ouders het gebeurde bagatelliseren, en ze zijn bang dat ze dan niet meer op internet mogen, zeker niet als ze zelf ook onhandige dingen hebben gedaan.

Scholen moeten SNEL en BREED ingrijpen
Mijn advies aan scholen is om zo snel mogelijk in te grijpen.
Duidelijk maken dat een grens is overschreden, eventueel de pester straffen, de relatie tussen
pester en gepeste herstellen. En vooral ook: gedrag in brede zin bespreekbaar maken, liefst
vanuit positief oogpunt. Stimuleren van gewenst gedrag dus.

Een praktijkvoorbeeld: Een meisje in de brugklas stuurt haar vriendje een naaktfoto. Als de
verkering uitgaat, stuurt de jongen de foto aan zijn vrienden, die ‘m ook weer doorsturen
naar hun vrienden en klasgenoten. In één ochtend tijd is de foto via WhatsApp door de hele
school verspreid,durft het meisje haar gezicht niet meer te laten zien en vlucht zij naar huis.
Daar moet ze vertellen dat ze een naaktfoto van zichzelf heeft laten maken en dat zo’n
beetje iedereen op school die nu heeft gezien. Een nieuwtje waar haar ouders vast niet
luchthartig over denken.

Wat moet de school in zo’n geval niet doen?
Bij een incident als dit zie je vaak dat school reactief handelt: mobieltjes worden
gecontroleerd in de klas en leerlingen worden gesommeerd de betreffende foto te wissen.
Vrij zinloos, het is een illusie te denken dat je de foto ’uit de roulatie’ kunt halen. Er is altijd wel
iemand die deze al op internet heeft gezet, en daarmee blijft die er tot in oneindigheid op
staan.

Wat helpt wel?
Mijn belangrijkste aanbeveling is: zit er bovenop als school. Handel direct, dezelfde ochtend nog:
o Zodra een dergelijk incident bekend wordt, moet de school uitzoeken wie de bron van dit pestgedrag is. In dit geval is dat gemakkelijk: het afgewezen vriendje. Met die knul moet een stevig gesprek worden gevoerd – zo snel mogelijk – om hem te laten beseffen dat hij echt grenzen overschreden heeft. Zijn gedrag is in dit geval bovendien strafbaar, het verspreiden van een naaktfoto van een minderjarige is verboden. Er zal dus ook een afweging moeten worden gemaakt, in overleg met de ouders, of er aangifte bij de politie moet worden gedaan.
De straf die hij via school moet krijgen moet mijns inziens zijn gericht op het herstellen van wat hij heeft gedaan. Dat kan variëren van een spreekbeurt houden over cyberpesten tot het schrijven van een excuusbrief aan het slachtoffer en een WhatsApp-bericht aan dezelfde mensen die hij de foto stuurde – maar nu met het bericht dat hij beseft dat hij heel erg fout was,dat hij zijn excuses aanbiedt en iedereen vraagt de foto te verwijderen en niet te verspreiden.
o Tegelijkertijd moet dit voorval met het hele team besproken worden, waarna docenten het in alle klassen bespreken. Er wordt dan meteen een grens getrokken: zulk gedrag tolereren we niet. Stel je eens voor als iemand dit bij jou, of bij je zusje deed, denk je eens in hoe dat voelt.
Koppel er ook aan vast hoe het wel zou moeten: hoe ga je met elkaar om, wat vinden de leerlingen daar zelf van. Doorgaans sta je ervan versteld hoe genuanceerd ze over deze materie denken.
o Praat met het slachtoffer en de ouders en overleg wat er nodig is om weer op school te durven komen. Spreek ook af naar wie ze toe kan gaan als er wéér iets naars gebeurt; de mentor of zorgcoördinator bijvoorbeeld. Pak het gedrag van de daders aan, in plaats van het gedrag van het slachtoffer bij te sturen.
o Ga in gesprek met je team en met de kinderen. Preventief, vóórdat er iets vervelends gebeurt. Maar in elk geval ook als er wel een incident is geweest. Veranker in de schoolcultuur: ‘Pesten = niet OK’. Dit kan ook op een luchtige manier, met een portie humor of een toepasselijk spel blijft het vaak beter ’hangen’ dan wanneer er een theorieles wordt afgedraaid. Maak het onderwerp levend en hou het levend.
o Laat de kinderen meedenken over de schoolregels op dit gebied. Pestprotocollen zijn prima, maar alleen als iedereen op school – personeel en leerlingen – erachter staat.
Mijn tip hierbij: formuleer het gedrag dat je WEL wenst en stel geen lijstje met verboden op.
o Betrek ook de ouders erbij en stimuleer dat er ook thuis over gepraat wordt. Ouders willen nogal eens overgaan tot verbieden van online activiteiten, maar dat helpt echt niet. Dan gaan kinderen bij McDonald’s of in de bibliotheek internetten (gratis wifi). En als er dan iets vervelends gebeurt, durven ze het thuis helemaal niet meer te vertellen.
o Zorg dat niemand pestgedrag bagatelliseert. ‘Trek je er toch niets van aan’ helpt zeker niet.
Pesten heeft enorme impact; pesten gaat onder je huid zitten.

Door: Petra Vervoort, www.devertrouwenspersoon.nl, 21 december 2012
Deze blog werd eerder geplaatst bij www.forumveiligeschool

Avatar van Petra Vervoort

Petra Vervoort

  • Twitter
  • LinkedIn
  • Facebook
  • Pinterest
  • Delicious
  • StumbleUpon
  • Add to favorites
  • RSS
  • Email
  • Print

reacties

  1. Hetgeen Petra Vervoort verwoordt, kan ik alleen maar onderschrijven. Ik ben in diverse rollen geconfronteerd met pestgedrag als ouder, schoolleider en adviseur. Je kunt het niet negeren. Niets doen, leidt tot escalatie, want men weet niet wat de grenzen zijn. Met de dramatische gevolgen daarvan zijn we de afgelopen maanden indringend geconfronteerd door de bekende gevallen van zelfmoord. Ik wil echter nog een stap verder gaan dan Petra: ga preventief bezig! Wacht niet tot ongewenst gedrag de kop opsteekt, maar maak afspraken over het gewenste gedrag én hoe je dat gaat bekrachtigen. Een goede aanpak daarvoor is PBS, Positive Behavior Support. Ik ben betrokken bij een school die hier mee bezig is. Graag kom ik daar binnenkort in een blog op terug.

  2. Beste Pieter,
    Hoe kan ik het hier niet mee eens zijn! Ik ben 100% voor preventie.
    Als extern vertrouwenspersoon kom je doorgaans pas in beeld op het moment dat er al iets is misgegaan. Je gaat dan curatief aan de slag. En vervolgens probeer ik om door te pakken naar een preventieve aanpak voor de toekomst.
    In een recente blog die ik schreef over de sport heb ik het als volgt verwoord: “gewenst gedrag DOE je”.
    Waar ik in geloof is het stimuleren van gewenst gedrag. Daarnaast het aanpakken van ongewenst gedrag. En precies ook in die volgorde.
    Ik ben erg benieuwd naar je blog over PBS!

Laat een reactie achter op Petra Vervoort

Leuk dat je een reactie wilt achterlaten! Houd er wel rekening mee dat alle reacties eerst gecontroleerd worden.

XHTML: Je kunt de volgende tags gebruiken:: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>


+ twee = 7